Bukang-liwayway

 Maikling kwento ni Manilyn J. Ordoña

       Sa isang maliit na baryo sa paanan ng bundok, tuwing bukang-liwayway ay nagkakatipon-tipon ang mga taga-baryo upang magdasal at magpasalamat sa kanilang masaganang ani. Isa sa mga pinakamasipag na magsasaka ay si Andoy, na kilala sa kanyang pagiging matulungin at masayahin. Ngunit sa kabila ng kanyang ngiti, may lihim siyang dinadala—isang sakit na unti-unting kumikitil sa kanyang lakas.  

      Isang umaga, habang naglalakad si Andoy sa gitna ng palayan, nakita niya si Aling Pina, isang matandang manggagamot.  

Aling Pina: "Andoy, parang mas matamlay ka ngayon. May problema ba?"  

Andoy: (ngumingiti) "Wala po ito, Aling Pina. Siguro’y napagod lang ako kahapon sa pag-aani."  

Aling Pina: (nakangiti ngunit may pag-aalala) "Kung may nararamdaman ka, huwag mong itago. Ang araw, kahit tila walang kapintasan, ay minsan natatakpan din ng ulap."  

       Hindi alam ni Aling Pina na ang mga salitang iyon ay tumama sa puso ni Andoy. Naisip niya na baka panahon na upang humingi ng tulong. Subalit bago pa siya makapagsalita, isang sigaw ang pumukaw sa kanilang atensyon.  

Bata sa malayo: "Tulong! May bumagsak na punong kahoy sa bahay nina Mang Pilo!"  

     Nagmadaling pumunta si Andoy sa lugar. Sa kabila ng kahinaan ng kanyang katawan, tinulungan niya ang iba pang kalalakihan sa pag-alis ng punong nakaharang sa bahay. Ngunit sa kalagitnaan ng kanilang pagtulong, biglang nahilo si Andoy at nawalan ng malay.  

       Pagkagising niya, nasa bahay siya ni Aling Pina.  

Aling Pina: "Andoy, kailan mo pa nararamdaman ito? Ang katawan mo'y nangangailangan ng pahinga at lunas."  

Andoy: (mabigat ang loob) "Matagal na po, Aling Pina. Ngunit natatakot akong mawalan ng saysay kung ako’y titigil sa pagtatrabaho."  

   Dito pumasok si Lira, ang dalagang matagal nang lihim na nagmamalasakit kay Andoy.  

Lira: "Andoy, hindi mo kailangang harapin ang lahat mag-isa. Ang baryo natin, ang mga kaibigan mo, at ako—narito kami para sa’yo."  

    Ang hindi alam ni Andoy, matagal nang iniipon ni Lira ang lakas ng loob upang ipagtapat ang kanyang nararamdaman.  

Andoy: (nagulat) "Lira… bakit ngayon mo lang sinabi?"  

Lira: (nahihiya ngunit matapang) "Dahil ngayon lang kita nakitang handang makinig."  

     Habang nagpahinga si Andoy, tinulungan ng buong baryo ang kanyang bukirin. Isang umaga, sa bukang-liwayway, nagising siya sa masayang hiyawan. Sa labas, nakita niya ang buong baryo, nagtutulungan upang tapusin ang ani.  

           Lumapit si Lira, may dalang mainit na sopas.  

Lira: "Andoy, ang araw ay muling sisikat. Hindi mo kailangang harapin ang dilim mag-isa."  

     Napangiti si Andoy. Hindi niya akalaing ang pinakamadilim na bahagi ng kanyang buhay ay magdadala rin sa kanya ng bagong liwanag—ang pagmamahal at pagkakaisa ng kanyang komunidad.  

Andoy: (nakatingin sa langit) "Salamat. Sa lahat ng ito… sa inyo. Bukas, muli akong sisikat kasama ng araw."  

         At sa likod ng mga hamon, nanatili ang liwanag sa baryo, liwanag na dala ng pag-ibig, pagkakaisa, at bagong simula.